Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), sera gazı emisyonuna bir fiyat koyarak azaltımı teşvik eden piyasa temelli bir araçtır. Türkiye, İklim Kanunu çerçevesinde kendi ulusal ETS’sini kurmaktadır — kapsama girecek tesisler için ölçüm ve raporlama yükümlülüğü doğar.
01Nasıl çalışır? (Üst sınır ve ticaret)
Sistem “üst sınır ve ticaret” (cap-and-trade) mantığıyla işler: toplam emisyona bir üst sınır konur; tesislere tahsisat (emisyon hakkı) verilir. Az emisyon yapan artan tahsisatını satar, fazla yapan satın alır. Böylece emisyonun bir piyasa fiyatı oluşur ve azaltım ekonomik olarak ödüllendirilir. Sistemin bel kemiği MRV‘dir: İzleme (Monitoring) – Raporlama (Reporting) – Doğrulama (Verification).
02Türkiye’de durum
Türkiye, iklim taahhütleri ve İklim Kanunu çerçevesinde ulusal ETS’yi aşamalı kurmaktadır; başlangıçta pilot/gölge uygulama ve yasal altyapı çalışmaları yürür. TEYİT Kapsam, tahsisat yöntemi ve yürürlük takvimi için güncel resmî düzenlemeleri esas alın.
Türkiye’de ödenen karbon bedeli, AB’nin SKDM kapsamında AB’ye ödenecek bedelden düşülebilir. Yani karbon geliri ülke içinde kalır ve yeşil dönüşümü finanse eder.
03Etkileri
Kapsama giren enerji-yoğun tesisler için emisyon, artık doğrudan bir maliyet ve yönetim kalemidir. Erken hazırlanan tesis, azaltımla hem tahsisat maliyetini düşürür hem SKDM avantajı elde eder; hazırlıksız tesis ise ani uyum maliyetiyle karşılaşır.
04Yapılması gerekenler — uygulama adımları
Kapsam tespiti
Tesisinizin (sektör, kapasite, emisyon eşiği açısından) ETS kapsamına girip girmediğini belirleyin.
İzleme planı hazırlayın
Emisyon kaynaklarını, ölçüm/hesaplama yöntemlerini ve veri akışını tanımlayan bir izleme planı oluşturun (MRV’nin “M” ayağı).
Ölçün ve raporlayın
Yıllık emisyonu plana göre ölçüp standart formatta raporlayın; veri kalitesini ve izlenebilirliği güvence altına alın.
Bağımsız doğrulatın
Emisyon raporunu akredite/bağımsız doğrulamadan geçirin (sera gazı güvencesi: GDS 3410).
Tahsisatı yönetin, azaltım yapın
Tahsisat açığı/fazlasını yönetin; enerji verimliliği ve düşük karbon yatırımlarıyla uzun vadeli maliyeti düşürün.
ETS’nin MRV yükümlülüğü, SKDM ve TSRS raporlamasıyla birebir örtüşür: sağlam bir emisyon envanteri her üçünü de besler.