Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM / CBAM), AB’ye ithal edilen karbon-yoğun ürünlere, AB üreticileriyle eşit şartlar için bir karbon bedeli uygular. AB’ye ihracat yapan Türk üreticileri için somut ve yakın bir yükümlülüktür.
01Kapsam ve takvim
İlk aşamada kapsanan sektörler: demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen. Uygulama iki dönemlidir:
| Dönem | Yükümlülük |
|---|---|
| Geçiş dönemi TEYİT | Yalnızca raporlama: ithalatçı, ürünlerin gömülü emisyonunu üçer aylık bildirir. Mali yük yok. |
| Kesin dönem TEYİT | Gömülü emisyon için SKDM sertifikası satın alınır — yani karbon bedeli ödenir. |
Kapsamın ileride başka sektörlere genişlemesi beklenir. Kesin tarihleri AB düzenlemesinden doğrulayın.
02Etkisi: neden önemli?
AB’ye ihracatta ürünün karbon yoğunluğu, artık doğrudan bir maliyet kalemidir. Emisyonunu ölçmeyen/azaltmayan üretici hem gümrükte bedel öder hem rekabet gücünü yitirir. Ayrıca AB alıcısı, tedarikçisinden doğru ve doğrulanmış emisyon verisi talep eder — veri veremeyen tedarikçi elenebilir.
03Yapılması gerekenler — uygulama adımları
Ürün bazında gömülü emisyonu hesaplayın
Doğrudan ve (gerekli hallerde) dolaylı emisyonları, ürünün ton başına değeri olarak AB metodolojisine göre hesaplayın. Varsayılan değerler yerine gerçek tesis verisi genelde daha avantajlıdır.
Veri altyapısını kurun
Üretim, enerji tüketimi ve süreç emisyonlarını tesis/ürün düzeyinde izleyen bir sistem oluşturun; girdi tedarikçilerinden emisyon verisi toplayın.
Raporlama düzenini oturtun
Geçiş döneminde AB ithalatçınıza dönemsel emisyon verisini eksiksiz iletin; şablon ve hesaplama yöntemini AB gerekliliklerine göre standartlaştırın.
Doğrulatın
Emisyon verisini akredite/bağımsız güvence ile doğrulatarak kabul edilebilirliğini artırın (sera gazı güvencesi: GDS 3410).
Karbon maliyetini düşürün
Emisyon azaltım yatırımları yapın; Türkiye’de ödenen bir karbon bedeli (ETS) ödenecek SKDM bedelinden düşülebileceği için ulusal gelişmeleri izleyin.
SKDM hazırlığının temeli sağlam bir Kapsam 1-2-3 envanteri ve ürün bazlı emisyon muhasebesidir; bu aynı zamanda TSRS raporlamanızı besler.